Walstroom voor zeeschepen in Nederlandse havens

Wat is walstroom voor zeeschepen?

Walstroom is elektriciteit van het landnet die een afgemeerd schip via een kabel aan de kade ontvangt. Tijdens de ligtijd zet het schip zijn dieselgeneratoren uit en draaien verlichting, klimaatbeheersing, kombuis, pompen en kranen op stroom van de wal.

Internationaal heet dit Onshore Power Supply (OPS), Shore Side Electricity of cold ironing. Deze pagina gaat over zeeschepen: cruiseschepen, ferry's, containerschepen, roroschepen en offshoreschepen die op hoogspanning enkele megawatts vragen.

Dat is een andere wereld dan de walstroomkasten voor de binnenvaart of de aansluitpunten in jachthavens. Binnenvaartschepen en pleziervaartuigen gebruiken laagspanning en kleine vermogens, terwijl een zeeschip een eigen onderstation op de kade nodig heeft.

Zo werkt een walstroominstallatie

Een walstroominstallatie voor zeeschepen bestaat uit drie delen. Eerst de netaansluiting, vaak met een nieuwe verbinding naar het hoogspanningsnet, omdat een groot schip aan de kade meerdere megawatts trekt.

Dan volgt de omzetting. Het Nederlandse net werkt op 50 Hz en veel zeeschepen op 60 Hz, dus transformatoren en frequentieomvormers vormen de kern. De installatie van Stena Line in Hoek van Holland heeft een omvormer van 5.300 kVA die twee ferry's tegelijk kan voeden.

Tot slot het kabelmanagementsysteem, vast op de kade of op een mobiel voertuig, dat de kabels naar het aansluitpunt van het schip brengt. Het schip zelf moet ook zijn uitgerust met een walstroomaansluiting, anders blijft de beste kade ongebruikt.

Normen: IEC/IEEE 80005

De aansluiting tussen schip en wal volgt de internationale normenreeks IEC/IEEE 80005. Deel 1 regelt hoogspanningsaansluitingen op 6,6 kV of 11 kV voor cruiseschepen, ferry's en grote containerschepen.

Deel 3 dekt laagspanningsaansluitingen voor schepen met een kleinere vraag. Deel 2 legt de uitwisseling van data en signalen tussen wal en schip vast, zodat aansluiten, synchroniseren en afkoppelen veilig verlopen.

Voor reders betekent dit dat dezelfde boordinstallatie in havens in heel Europa werkt. Voor terminals verkort het de keuring bij de eerste aansluiting van een nieuw schip.

Rotterdam en Amsterdam: plannen en werkende terminals

Rotterdam presenteerde in oktober 2020 een walstroomstrategie voor zeeschepen. Het doel voor 2030 is walstroom bij alle openbare kades in stedelijk gebied, minstens 90 procent van de bezoeken van roroschepen, offshoreschepen, ferry's en cruiseschepen, en minstens 50 procent bij containerschepen boven 10.000 TEU, steeds afhankelijk van beschikbare subsidie.

In november 2025 volgde de geactualiseerde walstroomstrategie 2025 tot 2035 van gemeente en Havenbedrijf. Rotterdam telt inmiddels meer dan 100 walstroominstallaties met samen ruim 43 MW, en netcongestie is in delen van de haven de grootste remmende factor.

Locatie	Scheepstype	Status
Hoek van Holland, Stena Line	Ferry's	Walstroom aan boord sinds 2012; omvormer 5.300 kVA voor twee schepen
Landtong Rozenburg, Heerema	Kraanschepen	20 MW, sinds 17 maart 2022, gevoed door windpark van Eneco
Cruise Port Rotterdam	Cruiseschepen	Sinds 31 maart 2025; verwachting 75 procent van de cruiseschepen in het eerste jaar
APM Terminals Maasvlakte II	Containerschepen	Gepland vanaf 2028
Drie deepsea containerterminals	Containerschepen	Rotterdam Shore Power koos in januari 2026 ABB voor bouw en onderhoud
Passenger Terminal Amsterdam	Zeecruiseschepen	Sinds 3 juni 2025, ongeveer 100 aanlopen per jaar; aansluiten verplicht vanaf 2027

Rotterdam Shore Power is opgezet met Eneco en ontwikkelt, financiert en exploiteert walstroom voor terminals. Volgens het Havenbedrijf stoten schepen aan de kade in Rotterdam ruim 600.000 ton CO2 per jaar uit.

Subsidie en energiebelasting in Nederland

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat financiert walstroom voor zeeschepen via RVO. De Tijdelijke subsidieregeling walstroom zeeschepen 2024-2027 heeft een totaal budget van 18,8 miljoen euro en dekt maximaal 35 procent van de kosten, met een plafond van 3 miljoen euro per project.

De ronde van 2026 had 4,7 miljoen euro beschikbaar en liep van 2 juni tot en met 29 september 2026. Daarnaast bestaat de Tijdelijke subsidieregeling walstroom klimaat 2024-2026, en RVO onderscheidt aanvragen voor terminals met een eigen verplichting onder de AFIR, voor de verplichting van de haven als geheel en voor projecten die minder CO2 of minder stikstof opleveren.

Ook de energierekening is aangepast. Sinds 1 oktober 2021 geldt een verlaagd tarief in de energiebelasting voor elektriciteit die aan walstroominstallaties wordt geleverd, op basis van een Europese ontheffing die loopt tot 30 juni 2027.

IenW en de Branche Organisatie Zeehavens, die de vijf grootste zeehavens vertegenwoordigt, maakten in 2023 afspraken over de uitrol. Het ministerie wil walstroom daarnaast via regelgeving verplicht stellen.

Europese plicht vanaf 2030: AFIR en FuelEU Maritime

Verordening (EU) 2023/1804, de AFIR, verplicht lidstaten om uiterlijk 31 december 2029 walstroom te bieden in zeehavens van het Europese vervoersnetwerk TEN-T. De plicht geldt bij gemiddeld meer dan 100 aanlopen per jaar van containerschepen, 40 van passagiersveerboten met autodek (RoPax) en snelle passagiersschepen of 25 van andere passagiersschepen, steeds boven 5.000 GT.

In die havens moet minstens 90 procent van de aanlopen walstroom kunnen krijgen. RVO toetst subsidieaanvragen daarom ook op de vraag of een terminal of haven onder deze drempels van de AFIR valt.

Verordening (EU) 2023/1805, FuelEU Maritime, legt de plicht bij het schip. Vanaf 1 januari 2030 moeten containerschepen en passagiersschepen boven 5.000 GT in de grote havens van de EU walstroom gebruiken bij een ligtijd van meer dan twee uur, en vanaf 2035 in alle havens met een installatie. Uitzonderingen gelden onder meer voor gelijkwaardige emissievrije technologie aan boord en voor noodsituaties.

FAQ

Veelgestelde vragen

Wat is walstroom voor zeeschepen?+

Walstroom is elektriciteit van het landnet die een afgemeerd zeeschip via een hoogspanningskabel ontvangt. Het schip kan zo zijn dieselgeneratoren uitzetten tijdens de ligtijd.

Is walstroom voor zeeschepen hetzelfde als walstroom voor de binnenvaart of jachthavens?+

Nee. Binnenvaartschepen en pleziervaartuigen gebruiken walstroomkasten op laagspanning met kleine vermogens. Zeeschepen vragen enkele megawatts op hoogspanning en hebben een eigen onderstation op de kade nodig.

Welke subsidie is er voor walstroom in Nederland?+

De Tijdelijke subsidieregeling walstroom zeeschepen 2024-2027 van IenW, uitgevoerd door RVO, vergoedt tot 35 procent van de kosten met een maximum van 3 miljoen euro per project. Het totale budget is 18,8 miljoen euro.

Waar kunnen cruiseschepen in Nederland walstroom gebruiken?+

Bij Cruise Port Rotterdam sinds 31 maart 2025 en bij Passenger Terminal Amsterdam sinds 3 juni 2025. In Amsterdam wordt aansluiten voor zeecruiseschepen vanaf 2027 verplicht.

Wat is de walstroomambitie van Rotterdam?+

Rotterdam wil in 2030 minstens 90 procent van de bezoeken van roroschepen, offshoreschepen, ferry's en cruiseschepen op walstroom en minstens 50 procent bij containerschepen boven 10.000 TEU, afhankelijk van subsidie.

Vanaf wanneer is walstroom verplicht?+

Vanaf 1 januari 2030 moeten containerschepen en passagiersschepen boven 5.000 GT in grote havens van de EU walstroom gebruiken. Havens moeten de installaties uiterlijk 31 december 2029 beschikbaar hebben.

Geldt er een lager tarief in de energiebelasting voor walstroom?+

Ja. Sinds 1 oktober 2021 geldt een verlaagd tarief voor elektriciteit die aan walstroominstallaties wordt geleverd, op basis van een Europese ontheffing tot 30 juni 2027.

Gerelateerde gidsen

Shore power (onshore power supply, cold ironing): what it is and how it works AFIR for ports: shore power and LNG deadlines explained FuelEU Maritime explained: targets, scope and penalties

Bronnen